Cấu hình terminal Ubuntu tối giản với Bash

Bản chất

Stack này giải quyết hai vấn đề:

Vấn đề 1 — Terminal mặc định không phải Ptyxis sau cài Ubuntu 26.04

Ubuntu 26.04 đưa Ptyxis làm terminal mặc định, nhưng nếu Kitty đã được cài trước đó, Super+Enter hoặc xdg-terminal-exec vẫn mở Kitty. Ubuntu dùng danh sách ưu tiên terminal trong ~/.config/ubuntu-xdg-terminals.list — phải cấu hình file này để ưu tiên Ptyxis.

Vấn đề 2 — .bashrc phình to với initialization không cần thiết

Thêm fzf, zoxide, Starship vào .bashrc mà không có guard kiểm tra sự tồn tại của binary dẫn đến lỗi khi shell chạy trên máy không có các tool đó (server, container, SSH minimal).

Trạng thái đã xác minh:

ptyxis: 50.1-1ubuntu2
gnome-terminal: 3.58.0-1ubuntu1 (giữ làm fallback)
kitty: đã gỡ
starship: 1.25.1 tại /usr/local/bin/starship

Vì sao lựa chọn

Tại sao Ptyxis thay vì Kitty?

Kitty mạnh hơn ở split panes, kittens, remote control và image protocol. Nhưng với workflow không cần các tính năng đó, Ptyxis ít config hơn, tích hợp GNOME/Ubuntu tốt hơn, có session restoration và container integration. Không cần GPU-accelerated rendering cho workload dev thông thường.

Tại sao giữ Bash thay vì Zsh?

Bash là shell mặc định của Ubuntu và phần lớn server/container. Script viết cho Bash portable hơn Zsh. Zsh, Oh My Zsh và plugin manager thêm complexity mà không giải quyết pain point cụ thể nào trong workflow hiện tại.

Tại sao không alias đè command Unix chuẩn?

bat, rg, zoxide không phải là replacement hoàn chỉnh cho cat, grep, cd — chúng có flags và behavior khác. Script, AI agent, và môi trường khác (server, CI) kỳ vọng command chuẩn. Alias đè tạo ra hành vi bất ngờ khi chạy cùng script ở môi trường không có tool đó.

Đánh đổi:

• Giữ GNOME Terminal làm fallback tốn thêm ~20MB — chấp nhận được vì đây là recovery option.
• Starship thêm một bước khởi tạo vào mỗi shell session — nếu không cần Git context trong prompt, native Bash PS1 đơn giản hơn.

Cơ chế hoạt động

Super+Enter được nhấn
      │
      ▼
Custom shortcut GNOME → chạy xdg-terminal-exec
      │
      ▼
xdg-terminal-exec đọc ~/.config/ubuntu-xdg-terminals.list
      │
      ├─ org.gnome.Ptyxis.desktop:new-window  ← ưu tiên 1
      └─ org.gnome.Terminal.desktop            ← fallback
      │
      ▼
Ptyxis mở, spawn bash shell
      │
      ▼
bash đọc ~/.bashrc
      │
      ├─ fzf initialization (nếu file tồn tại)
      ├─ zoxide initialization (nếu binary tồn tại)
      └─ starship init bash (nếu binary tồn tại)

Guard pattern trong .bashrc đảm bảo initialization chỉ chạy khi tool có sẵn:

if command -v starship >/dev/null 2>&1; then
    eval "$(starship init bash)"
fi
# command -v → kiểm tra binary có trong PATH không
# >/dev/null 2>&1 → suppress cả stdout và stderr
# Nếu không có starship, block này bị bỏ qua hoàn toàn

Hướng dẫn từng bước

Bước 1 — Cài Ptyxis và bộ CLI

sudo apt update
sudo apt install ptyxis fzf zoxide ripgrep bat
# fzf → fuzzy finder, Ctrl+R history search
# zoxide → smart directory jumping với lệnh z
# ripgrep (rg) → recursive text/code search
# bat → cat với syntax highlighting và line numbers

Bước 2 — Cấu hình terminal ưu tiên

cat > ~/.config/ubuntu-xdg-terminals.list << 'EOF'
org.gnome.Ptyxis.desktop:new-window
org.gnome.Terminal.desktop
EOF
# << 'EOF' → heredoc, ghi trực tiếp nội dung vào file
# Dòng đầu là terminal ưu tiên nhất, fallback theo thứ tự xuống dưới

Kiểm tra:

cat ~/.config/ubuntu-xdg-terminals.list

Bước 3 — Cập nhật .bashrc với guard pattern

Thêm vào cuối ~/.bashrc:

# fzf: Bash completion và Ctrl-R/Ctrl-T/Alt-C key bindings
if [ -r /usr/share/doc/fzf/examples/completion.bash ]; then
    . /usr/share/doc/fzf/examples/completion.bash
fi
if [ -r /usr/share/doc/fzf/examples/key-bindings.bash ]; then
    . /usr/share/doc/fzf/examples/key-bindings.bash
fi
# -r → kiểm tra file tồn tại và có thể đọc

# zoxide: smarter directory jumping qua lệnh z
if command -v zoxide >/dev/null 2>&1; then
    eval "$(zoxide init bash)"
fi

# Starship: minimal contextual prompt — phải ở cuối cùng
if command -v starship >/dev/null 2>&1; then
    eval "$(starship init bash)"
fi

Bước 4 — Cấu hình Starship tối giản

mkdir -p ~/.config
cat > ~/.config/starship.toml << 'EOF'
add_newline = true

format = """
$directory\
$git_branch\
$line_break\
$character"""

[directory]
truncate_to_repo = false
truncation_length = 3
# truncation_length → số directory level hiển thị tối đa

[git_branch]
format = ' [$branch]($style)'

[character]
success_symbol = '[❯](bold)'
error_symbol = '[❯](bold red)'
# error_symbol đổi màu khi exit code != 0
EOF

Bước 5 — Kiểm tra syntax .bashrc

bash -n ~/.bashrc
bash -n ~/.bash_profile
bash -n ~/.profile
# -n → chỉ parse syntax, không thực thi
# Không có output = không có lỗi syntax

Bẫy lỗi và Những lần thử thất bại

Bẫy 1 — Gỡ Kitty mà quên cập nhật terminal list

Sau khi gỡ Kitty, xdg-terminal-exec báo không tìm thấy terminal nếu ubuntu-xdg-terminals.list vẫn còn kitty.desktop ở đầu. Phải cập nhật file list trước hoặc ngay sau khi gỡ Kitty.

Bẫy 2 — Đặt eval "$(starship init bash)" không phải ở cuối .bashrc

Nếu có tool nào đó sau Starship cũng cố gắng set PS1, Starship prompt bị ghi đè. Starship phải là dòng cuối cùng trong .bashrc.

Bẫy 3 — Lỗi Failed to create stream fd khi chạy bash -lc

Trong sandbox, bash -lc báo lỗi Operation not permitted. Trace cho thấy /etc/profile.d/im-config_wayland.sh gọi systemd-cat — không phải .bashrc, fzf, hay Starship gây ra. Không kết luận vội rằng .bashrc lỗi khi thấy lỗi này trong môi trường không phải Ptyxis thật.

Bẫy 4 — Dùng eval "$(fzf --bash)" thay vì source file fzf

fzf --bash là cách mới hơn (fzf >= 0.48). Trên Ubuntu 26.04 với fzf từ APT, nên dùng cách source file completion.bash và key-bindings.bash vì đây là cách được package maintainer hỗ trợ.

Kiểm tra và Xác minh

Kiểm tra fzf và zoxide trong Bash interactive:

bash -ic 'bind -X | grep __fzf_history__; type z'
# -i → chạy interactive shell (source .bashrc)
# -c → chạy lệnh sau đó exit
# bind -X → liệt kê key binding đang active

Kết quả đã xác minh:

"\C-r" "__fzf_history__"
z is a function

Kiểm tra không có alias đè command chuẩn:

bash -lc 'alias ls 2>/dev/null || echo no-ls-alias; alias grep 2>/dev/null || echo no-grep-alias'
# -l → login shell (source .bash_profile)

Kết quả mong đợi:

no-ls-alias
no-grep-alias

Kiểm tra Starship:

command -v starship && starship --version
starship explain
# explain → liệt kê từng module đang active và giá trị hiện tại

Trong Git repo, prompt phải có dạng:

~/my_project master
❯

Kiểm tra terminal ưu tiên:

gsettings get org.gnome.settings-daemon.plugins.media-keys.custom-keybinding:/org/gnome/settings-daemon/plugins/media-keys/custom-keybindings/keyboard-first-terminal/ command
# Kỳ vọng: 'xdg-terminal-exec'

cat ~/.config/ubuntu-xdg-terminals.list
# Kỳ vọng: Ptyxis ở dòng đầu

Nguồn tham khảo

• Ubuntu 26.04 LTS release notes — terminal changes
• Ubuntu Desktop — Change the default terminal
  (mô tả cơ chế ubuntu-xdg-terminals.list chính thức)
• Starship documentation — Bash integration
• fzf — Bash completion/key bindings
• zoxide — Bash initialization